Rak skóry – rozpoznanie i profilaktyka. Dowiedz się, na co zwrócić uwagę
2025-04-04
Znamiona barwnikowe, szerzej znane jako pieprzyki, znajdują się na skórze praktycznie każdego z nas. Mają różne kształty oraz kolory, a przy tym znajdują się w naprawdę różnych miejscach na naszym ciele. Dzielą się one na te wrodzone, z którymi już się urodziliśmy, jak i nabyte, powstałe pod wpływem działania promieni słonecznych. Jak do tego dochodzi? Otóż komórki pigmentowe, zwane melanocytami, namnażają się oraz produkują większą ilość barwnika, którego zadaniem jest ochrona skóry przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych; w efekcie robi się ona brązowa, a w niektórych miejscach pojawiają się właśnie pieprzyki. Niezależnie od sposobu ich powstania, zmiany barwinkowe w większości przypadków nie należą do groźnych. Zdarzają się jednak sytuacje, w których niepokojąco wyglądający pieprzyk w rzeczywistości okazuje się czerniakiem – złośliwym nowotworem skóry. Jak odróżnić znamiona barwnikowe od zmian nowotworowych? Już dziś poznaj wskazówki, które pomogą Ci rozpoznać czerniaka i odpowiednio zareagować na jego obecność.
Czy każdy pieprzyk to czerniak?
To pytanie zadaje wiele osób. Spieszę z odpowiedzią: nie każdy pieprzyk to czerniak, jednak zmiana nowotworowa może do złudzenia go przypominać. Umiejętność rozróżnienia obu zmian samodzielnie może pomóc szybciej podjąć odpowiednie kroki i zdecydować się na konkretną terapię. Aby umiejętnie odróżnić pieprzyk od czerniaka, dobrze jest najpierw uświadomić sobie, jak wiele rodzajów pieprzyków może pojawić się na ludzkim ciele. Do znamion barwnikowych zaliczamy między innymi:
znamię pospolite → gładki, okrągły pieprzyk o jednym kolorze; może być płaski lub wypukły oraz przybrać różną barwę (różową, jasnobrązową, brązową);
znamię dysplastyczne → przypominające czerniaki, jednak nie będące nimi pieprzyki, bardzo często wyglądają asymetrycznie bądź mają dziwne krawędzie; warto zaznaczyć, że posiadacze tego rodzaju znamion są w grupie ryzyka rozwoju czerniaka;
znamię błękitne → charakterystyczne znamię w odcieniach niebieskiego, zazwyczaj płaskie lecz mogące również przybrać wypukłą postać; powszechnie spotykane u osób pochodzących z Azji, stosunkowo rzadko zmieniają się w czerniaka;
znamię Meyersona → pieprzyk otoczony niewielkim pierścieniem egzemy, nierzadko swędzący i zaczerwieniony.
Najwięcej strachu u pacjentów wzbudzają zwykle pieprzyki wypukłe – niemal od razu kojarzone z asymetrycznym czerniakiem. Warto mieć świadomość, że sama wypukłość nie wskazuje jednoznacznie czy mamy do czynienia z pieprzykiem, czy może jest to czerniak. Jak możemy zauważyć, wiele znamion barwnikowych może przybrać takową formę. Nie oznacza to jednak, że są one groźne.
Pieprzyk a czerniak – jak je odróżnić?
Pieprzyk stanowi zwykle zmianę pojedynczą (chociaż zdarza się, że mnogą), a jego pojawienie się nie niesie za sobą praktycznie żadnych objawów – zupełnie inaczej jest w przypadku czerniaka. Wraz z rozwojem złośliwego nowotworu, w okolicy zmiany może pojawić się zarówno świąd, owrzodzenie, jak i krwawienie. Obawiasz się, że jedna z Twoich zmian na ciele to właśnie czerniak? Podczas samodzielnej oceny weź pod uwagę aspekty takie jak:
asymetria – zmiany nowotworowe zazwyczaj są nieregularne, jednak warto pamiętać, że nie każda asymetryczna zmiana jest czerniakiem; może być to charakterystyczny pieprzyk;
brzegi – czerniaki zazwyczaj posiadają postrzępione brzegi, które są nieregularne;
średnica oraz dynamika zmian – w przypadku czerniaka bardzo szybko można zauważyć postępujące powiększanie się zmiany nowotworowej, natomiast większość pieprzyków zachowuje swój kształt i rozmiar przez lata.
Rozpoznanie czerniaka na podstawie reguły ABCDE i systemu Glasgow
Wizyta u specjalisty w celu rozpoznania czerniaka opiera się na wywiadzie chorobowym, a także ocenie zmian skórnych w myśl zasady ABCDE oraz systemu Glasgow. W pierwszej regule każda litera odpowiada konkretnej cesze charakterystycznej dla czerniaka.
A → asymetryczny kształt;
B → nieregularne brzegi;
C → niejednolita barwa;
D → średnica powyżej 5 milimetrów;
E → uniesienie oraz nierówna powierzchnia.
Tymczasem w systemie Glasgow pod uwagę brane są również aspekty takie jak między innymi obecność stanu zapalnego, powiększanie się znamienia, średnica powyżej 7 milimetrów, zmiana koloru, sączenie, krwawienie (bądź obecność strupa), świąd czy przeczulica. Stwierdzenie co najmniej trzech cech z systemu Glasgow wiąże się z podejrzeniem zmiany nowotworowej w postaci czerniaka.
Zadbaj o swoje zdrowie – umów się na badanie pieprzyków
Dermatoskopia odgrywa istotną rolę w diagnostyce oraz wczesnym wykrywaniu nowotworów skóry. Badanie pieprzyków przy pomocy specjalistycznych narzędzi i sprzętów (dermatoskop, wideodermatoskop) pozwala na dokonanie oceny charakteru zmiany skórnej. To pierwszy krok na dalszej ścieżce postępowania medycznego. W sytuacji, gdy zmiana barwnikowa wzbudza szczególne podejrzenia, zaleca się biopsję, której zadaniem jest wykluczenie lub potwierdzenie obecności czerniaka.
Warto konsultować każdą podejrzaną zmianę ze specjalistą – szybkie działanie pozwoli na wszczęcie odpowiedniej profilaktyki, tym samym minimalizując szanse na dalszy, ukryty rozwój nowotworu. Badanie pieprzyków zalecane jest również osobom, które znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka czerniaka. Mowa tu przede wszystkim o osobach ze skłonnościami do oparzeń słonecznych, posiadającymi dużo różnorodnych zmian na swoim ciele. Także występowanie czerniaka złośliwego w rodzinie (wśród krewnych pierwszego stopnia) powinno skłonić do wizyty u specjalisty.
